سیستم های اعلان و اطفای حریق:

سیستم های اطفای حریق به طور کلی به دسته های مختلفی تقسیم می شوند که بر اساس نوع عامل خاموش کننده، روش اعمال آن و مکان نصب آن مشخص می شوند. گروه بنا سازان هامرز در این مقاله سعی می کند به بررسی انواع سیستم های اطفای حریق و مزایا و معایب آنها بپردازد.
 

سیستم های اعلام و اطفای حریق در خانه های مسکونی:

سیستم های اعلام و اطفای حریق در خانه های مسکونی، سیستم هایی هستند که برای تشخیص و هشدار دادن در مورد حریق و اقدامات لازم برای اطفا کردن آن طراحی شده اند. این سیستم ها معمولاً شامل قطعات زیر هستند:
 

آشکارسازهای حریق: دستگاه هایی که بر اساس تغییرات دما، دود، شعله یا گازهای سوختن، حریق را تشخیص می دهند و سیگنال الکتریکی می فرستند.

پنل کنترل: دستگاه مرکزی که سیگنال های آشکارسازها را دریافت می کند و بر اساس آن، عملکردهای مختلف را فعال می کند.

وسایل هشدار دهنده: دستگاه های صوتی یا نورانی که در صورت تشخیص حریق، به افراد در محل اطلاع می دهند. مثلاً آژیر، چراغ چشمک زن، بلندگو و غیره.

وسایل اطفای حریق: دستگاه هایی که به صورت خودکار یا دستی، مواد خاموش کننده را به منبع حریق می رسانند. مثلاً آبپاش، اسپرینکلر، خمیر اطفای حریق و غیره.

برای نصب سیستم اعلام و اطفای حریق در خانه های مسکونی، باید به عوامل زیر توجه کرد:

نوع و مقدار مواد قابل سوخت و منابع جرقه زن در خانه

تعداد و توزیع افراد ساکن در خانه

سطح هوشیاری و آمادگی افراد در برابر حریق

قوانین و مقررات محلی در خصوص سیستم های اعلام و اطفای حریق

بودجه و هزینه نصب و نگهداری سیستم
 

براساس مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، ساختمان های مسکونی با شروط زیر باید به سیستم اعلام حریق مجهز شوند1:

ساختمان های پنج سقف و بالاتر

ساختمان های با حداقل 11 واحد

هزینه سیستم های اعلان و اطفای حریق:

قیمت سیستم اعلان و اطفای حریق بستگی به عوامل مختلف دارد. بعضی از عوامل تاثیرگذار عبارتند از:

نوع و تعداد آشکارسازها

نوع و تعداد وسایل هشدار دهنده

نوع و تعداد وسایل اطفای حریق

نوع پنل کنترل

نحوه اتصال (سیم کشی یا بی سیم)

مساحت و طبقات خانه

نوع و کیفیت مواد و تجهیزات

هزینه نصب و نگهداری

عامل خاموش کننده:

عامل خاموش کننده یا ماده خاموش کننده، آن ماده ای است که با اعمال بر روی منبع آتش، باعث خاموش شدن آتش می شود. عامل خاموش کننده باید دارای خصوصیات زیر باشد:

 

قابلیت پخش شدن بر روی سطح آتش

قابلیت جذب حرارت و کاهش دمای آتش

قابلیت جلوگیری از دسترسی اکسیژن به منبع آتش

قابلیت جلوگیری از تولید گازهای سمی و افزایش دود

قابلیت جلوگیری از بازآتش و شعله زدن مجدد

قابلیت جلوگیری از صدمات به تجهیزات و ساختمان

قابلیت جلوگیری از آلودگی به محیط زیست

 

بر اساس نوع عامل خاموش کننده، سیستم های اطفای حریق را می توان به چهار دسته تقسیم کرد:

سیستم های آب پاش: در این سیستم ها، عامل خاموش کننده آب است که با فشار بالا و با استفاده از نازل های مخصوص بر روی منبع آتش پاشیده می شود. این سیستم ها برای خاموش کردن آتش های ناشی از چوب، کاغذ، پارچه و سایر مواد قابل سوخت استفاده می شود.

مزایای سیستم های آب پاش:

دسترسی آسان و فراوان به عامل خاموش کننده

قابل استفاده در فضاهای باز و بسته

قابل ترکیب با سایر عامل های خاموش کننده

قابل استفاده به صورت خودکار یا دستی

 

معایب سیستم های آب پاش:

ناکارآمد بودن در برابر آتش های ناشی از روغن، گاز، الکترسیته و سایر مواد فلزات

خطر تولید بخار و دود

خطر صدمات به تجهیرات الکترونیکی و برقی

خطر آب گرفتگی و تخریب ساختمان

خطر آلودگی به محیط زیست

 

سیستم های فوم: در این سیستم ها، عامل خاموش کننده یک ماده شیمیایی است که با فشار بالا و با استفاده از نازل های مخصوص بر روی منبع آتش پاشیده می شود. این سیستم ها برای خاموش کردن آتش های ناشی از روغن، گاز، الکترسیته و سایر مواد فلزات استفاده می شود.

مزایای سیستم های کف پاش:

کارآمد بودن در برابر آتش های ناشی از مواد قابل سوخت مختلف

قابل استفاده در فضاهای باز و بسته

قابل ترکیب با سایر عامل های خاموش کننده

قابل استفاده به صورت خودکار یا دستی

 

معایب سیستم های کف پاش:

دسترسی محدود و گران به عامل خاموش کننده

خطر تولید گازهای سمی و افزایش دود

خطر صدمات به تجهیرات الکترونیکی و برقی

خطر تخریب ساختمان

خطر آلودگی به محیط زیست

 

سیستم های گاز پاش: در این سیستم ها، عامل خاموش کننده یک گاز است که با فشار بالا و با استفاده از نازل های مخصوص بر روی منبع آتش پاشیده می شود. این سیستم ها برای خاموش کردن آتش های ناشی از الکترسیته و سایر مواد فلزات استفاده می شود.

مزایای این سیستم ها عبارتند از:

کارآمد بودن در برابر آتش های ناشی از مواد قابل سوخت مختلف

قابل استفاده در فضاهای باز و بسته

قابل ترکیب با سایر عامل های خاموش کننده

قابل استفاده به صورت خودکار یا دستی

 

معایب این سیستم ها عبارتند از:

دسترسی محدود و گران به عامل خاموش کننده

خطر تولید گازهای سمی و افزایش دود

خطر صدمات به تجهیرات الکترونیکی و برقی

خطر تخرید ساختمان

خطر آلودگی به محیط زیست

 

سيستم‌های پودر پاش: در اين سيستم‌ها، عامل خاموش كننده يك پودر است كه با فشار بالا و با استفاده از نازل‌های مخصوص بر روي منبع آتش پاشيده می شود. اين سيستم‌ها برای خاموش كردن آتش‌های ناشی از روغن، گاز، الكترسيته و ساير مواد فلزات استفاده می شود.

مزایای سیستم های پودر پاش:

كارآمد بودن در برابر آتش‌های ناشی از مواد قابل سوخت مختلف

قابل استفاده در فضاهای باز و بسته

قابل تركيب با ساير عامل‌های خاموش كننده

قابل استفاده به صورت خودكار يا دستی

 

معایب اين سيستم‌ها عبارتند از:

دسترسی محدود و گران به عامل خاموش كننده

خطر تولید گازهای سمی و افزایش دود

خطر صدمات به تجهیرات الكترونيكی و برقی

خطر تخرید ساختمان

خطر آلودگی به محیط زیست

روش اعمال عامل خاموش کننده

 

روش اعمال عامل خاموش کننده به طور کلی به دو دسته تقسیم می شود:

روش ثابت: در این روش، سیستم اطفای حریق به صورت ثابت و دائمی در مکان مورد نظر نصب می شود. این سیستم ها معمولا به صورت خودکار عمل می کنند و با استفاده از حسگر های حرارتی، دودی، شعله ای یا صوتی، زمان و مکان شروع آتش را تشخیص داده و عامل خاموش کننده را بر روی آن پاشیده می کنند. برخی از این سیستم ها نیاز به فعال سازی دستی توسط کاربر یا کارکنان امداد و نجات دارند. مثال هایی از این روش عبارتند از:

 

سپرینکلر: یک نوع سیستم آب پاش است که شامل یک شبکه لوله های حاوی آب فشار قوی است که در سقف یا دیوار نصب می شود. در هر لوله چندین نازل قرار دارد که با گیره های حساس به حرارت بسته شده اند. در صورت رسیدن حرارت به حد معین، گیره ها باز شده و آب با فشار بالا بر روی منبع آتش پاشیده می شود.

دلاژ: یک نوع سیستم کف پاش است که شامل چندین تانک حاوی ماده شیمیایی است که در مکان های مختلف نصب می شود. در هر تانک چندین نازل قرار دارد که با استفاده از سیم های برقی به یک پنل کنترل متصل شده اند. در صورت تشخیص آتش توسط حسگر ها، پنل کنترل فعال می شود و ماده شیمیایی با فشار بالا بر روی منبع آتش پاشیده می شود.

اسپری: یک نوع سیستم گاز پاش است که شامل چندین سیلندر حاوی گاز است که در مکان های مختلف نصب می شود. در هر سیلندر چندین نازل قرار دارد که با استفاده از سیم های برقی به یک پنل کنترل متصل شده اند. در صورت تشخیص آتش توسط حسگر ها، پنل کنترل فعال می شود و گاز با فشار بالا بر روی منبع آتش پاشیده می شود.

اکستینگوئشر: یک نوع سیستم پودر پاش است که شامل چندین قوطی حاوی پودر است که در مکان های مختلف نصب می شود. در هر قوطی چندین نازل قرار دارد که با استفاده از سیم های برقی به یک پنل کنترل متصل شده اند. در صورت تشخیص آتش توسط حسگر ها، پنل کنترل فعال می شود و پودر با فشار بالا بر روی منبع آتش پاشیده می شود.

روش سيار: در اين روش، سيستم اطفای حريق به صورت سيار و قابل حمل در مكان مورد نظر حضور دارد. اين سيستم‌ها معمولا به صورت دستي عمل مي كنند و با استفاده از دستگيره، كلاهك، كمك يا دكمه، عامل خاموش كننده را بر روي منبع آتش پاشيده مي كنند. برخي از اين سيستم‌ها نياز به كاربر يا كاركنان امداد و نجات دارند. مثال‌هایي از اين روش عبارتند از:

 

لانس: يك نوع سيستم آب پاش است كه شامل يك لوله طولاني و يك دستگيره است كه به يك منبع آب فشار قوي وصل شده است. با فشار دادن دستگيره، آب با فشار بالا از لوله خارج شده و بر روي منبع آتش پاشيده مي شود.

مکان های با خطر بالا: این دسته شامل مکان هایی است که دارای ماده قابل سوخت زیاد، نحوه توزیع و ترتیب نامناسب، احتمال رخ دادن آتش سوزی زیاد، اثرات جانبی آتش سوزی خطرناک و اثرات جانبی عامل خاموش کننده کم هستند. مثال هایی از این دسته عبارتند از:

انبار های حاوی محصولات کشاورزی، صنعتی، شیمیایی و پتروشیمی

کارخانجات تولید، فرآوری، تصفیه و پخش روغن، گاز، بنزین و سایر مواد انفجاری

بخش های تولید، نگهداری و استفاده از مواد رادیواکتیو، بیولوژیک و شیمیایی

بخش های تولید، نگهداری و استفاده از مواد الکترونیکی، برقی و مغناطیسی

بخش های تولید، نگهداری و استفاده از مواد فلزات

در این مکان ها، باید از سیستم های اطفای حریق با عامل خاموش کننده مناسب با روش ثابت استفاده کرد. همچنین باید از سیستم های اطفای حریق با عامل خاموش کننده مناسب با روش سیار به عنوان پشتیبان یا تقویت کننده استفاده کرد.

 

مکان های با خطر متوسط: این دسته شامل مکان هایی است که دارای ماده قابل سوخت متوسط، نحوه توزيع و ترتيب مناسب، احتمال رخ دادن آتش سوزي متوسط، اثرات جانبي آتش سوزي قابل كنترل و اثرات جانبي عامل خاموش كننده قابل تحمل هستند. مثال هایي از این دسته عبارتند از:

مساجد، كليساها، معابد

فروشگاه ها، رستوران ها، هتل ها و ساير مكان های تجاري

آپارتمان ها، خانه ها، ويلاها و ساير مكان های مسكوني

دفاتر كار، كلاس ها، كتابخانه ها و ساير مكان های آموزشي

بيمارستان ها، درمانگاه ها، كلينيك ها و ساير مكان های درماني

پارك ها، گلخانه ها، باغچه ها و ساير مكان های گياهي

در این مکان ها، باید از سیستم های اطفای حريق با عامل خاموش کننده مناسب با روش ثابت یا سيار استفاده کرد. در صورت استفاده از روش ثابت، باید به نصب حسگر ها و پنل کنترل توجه کرد. در صورت استفاده از روش سيار، باید به قرار دادن سيستم های اطفای حريق در مکان های قابل دسترسی و مشخص شده توجه کرد.

سیستم های اطفای حریق به عنوان یکی از مهم ترین عوامل پیشگیری و کنترل آتش سوزی در مکان های مختلف نقش بسزایی دارند. برای انتخاب و نصب سیستم اطفای حریق مناسب، باید به نوع عامل خاموش کننده، روش اعمال آن و مکان نصب آن توجه کرد. با توجه به خصوصیات و نیازهای هر مکان، باید از سیستم اطفای حریق با عامل خاموش کننده مناسب با روش ثابت یا سیار استفاده کرد. با استفاده صحیح و بهینه از سیستم های اطفای حریق، می توان خطرات و خسارات ناشی از آتش سوزی را به حداقل رساند